Không nên thổi phồng cơn sốt gạo vừa qua


Cơn sốt gạo vừa qua ở TP Hồ Chí Minh, sau đó nhanh chóng lan ra khắp cả nước, giống như trận cuồng phong trong một tách trà, rõ ràng là không có nhiều cơ sở kinh tế. Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới, và về căn bản thì nguồn cung gạo lớn hơn lượng cầu một cách vững chắc, nên việc thiếu gạo hiển nhiên là câu chuyện hoang đường.

Như các phương tiện thông tin đại chúng đã đưa, dường như tin tức quốc tế về cảnh hỗn loạn trên đường phố, thậm chí là đảo chính, cùng những hình ảnh cứu đói khẩn cấp ở nhiều nơi trên thế giới trong mấy ngày liền trước đó, đã làm cho người dân rơi vào một nỗi bất an tập thể. Nỗi sợ hãi lây lan đã đẩy họ tới cửa hàng gạo gần như cộng hưởng. Và điều hiển nhiên là, khi nhà nhà đổ xô đi mua cùng một lúc, dù mỗi người chỉ dăm cân, thì việc thiếu hàng tất yếu sẽ diễn ra.

Có bài báo còn kịp phê bình rằng một siêu thị nào đó chỉ có trong kho “mỗi” 200 tấn gạo, nên không kịp phục vụ quần chúng. Người ta cũng nhân cơn sốt này mà kêu gọi cải cách các kênh cung ứng gạo, như là phải mở thêm các đại lý cấp dưới hay việc xem xét lại toàn hệ thống, v.v…

Tôi cho rằng việc cải cách hệ thống phân phối và xuất khẩu gạo, hiện đang nằm trong tay hệ thống doanh nghiệp nhà nước độc quyền theo luật định, là một việc rất nên bàn bạc. Nhưng vì nguyên nhân của nó xuất phát từ những lý do khác, chứ không phải từ cái vô thức tập thể vừa bùng lên đã tắt ngay của mấy ngày vừa rồi, nên chúng ta không nên sa đà quá mức mà cho rằng “cuộc khủng hoảng gạo” vừa qua bắt nguồn từ lỗi lầm hệ thống.

Trong bất cứ ngành kinh doanh nào, mỗi doanh nghiệp đều biết phải duy trì một mức tồn kho tối ưu. Kinh nghiệm thị trường lâu năm cùng những tính toán cụ thể giúp họ biết phải làm gì. Điều này đúng với một cửa hàng bán bánh cuốn cũng như với một ngân hàng. Và các cửa hàng gạo không hề là ngoại lệ. Họ biết phải tích trữ bao nhiêu là tối ưu cho việc kinh doanh hằng ngày của họ. Việc đổ xô đi mua gạo, cũng hệt như việc đổ xô đi rút tiền từ ngân hàng trong một cơn hoảng loạn tài chính, hiển nhiên khiến thị trường mất cân bằng cục bộ nhất thời. Với các ngân hàng, vì về nguyên tắc người gửi có thể đòi tiền lại bất cứ lúc nào, nên chúng sẽ nhanh chóng sụp đổ nếu không có sự cữu vãn của một Ngân hàng Trung ương bằng cách bơm thêm một lượng tiền gần như vô hạn để trấn an khách hàng.

Tuy nhiên, với các các cửa hàng gạo, họ không có nghĩa vụ phải phục vụ người mua ở bất cứ giá nào, nên họ có quyền hoặc là ngừng bán, hoặc là tăng giá để siết chặt lượng bán, và chỉ dành phần gạo bất chợt tạm thời khan hiếm cho những ai thực sự cần gạo nhất (chẳng hạn cho những gia đình vô tình vừa hết nhẵn gạo nên phải đi mua cho bữa ngày mai). Còn những ai ở nhà vẫn còn gạo đủ cho vài tuần, thì có lẽ chưa cần mua ngay. Việc tăng giá có tác dụng sàng lọc mức độ khẩn thiết khác nhau của nhu cầu.

Về nguyên tắc, những người duy lý, chỉ cần nhẩm tính tổng lượng cung và cầu về gạo (hầu như không thay đổi qua các năm, và thường thặng cung vài triệu tấn), đều hiểu rằng cơn sốt gạo là sản phẩm của nỗi lo lắng duy cảm hoang đường mang tính bầy đàn, nhất định sẽ không tham gia vào đám đông chen lấn trước cửa hàng gạo. Nhà nước sẽ không phiêu lưu với chính sách lương thực, ngay cả khi giá gạo tăng gấp 3 lần trên thế giới. Nếu thị trường gạo được tự do hoá, gạo sẽ chảy ra nước ngoài vì mức giá rất cao, và người ta chỉ có thể níu chân chúng bằng cách tăng giá trong nước lên bằng hoặc cao hơn giá thế giới. Nhưng với một nước có thể tự chủ về khối lượng, và biết rõ lượng cầu hằng năm, thì việc thực thi chính sách bảo đảm an ninh lượng thực không phải là quá khó.

Có mấy lý do để Nhà nước mạnh tay bình ổn thị trường. Thứ nhất, hiện nay lạm phát đã rất cao, mức giá lương thực tăng đột biến sẽ khiến tầng lớp dân nghèo thành thị bị bần cùng hoá. Như thế không khác gì thêm củi đáy nồi. Trong khi đó, việc bình ổn giá trong trường hợp này không quá khó khăn. Chỉ cần hạn chế xuất khẩu, là cung nội địa sẽ tăng và giá sẽ giảm. Thứ hai, các doanh nghiệp đầu mối buôn bán gạo, ở đây chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước trong hệ thống VINAFOOD, không muốn thị trường trong nước rơi vào tình trạng vô chính phủ về giá. Giới buôn gạo tư nhân sẽ tăng giá khắp nơi và nông dân sẵn sàng tăng giá bán ở các vụ tới. Việc gom gạo trên quy mô lớn sẽ gặp khó khăn và giá đầu vào cho xuất khẩu sẽ tăng. VINAFOOD có thể có lợi trong ngắn hạn (trước vụ tới) nếu giá trong nước tiến đến gần giá thế giới (và nếu muốn thế, họ có thể làm ngơ hoặc thậm chí tiếp tay cho việc găm hàng). Họ có thể bán ra và thu lời ngay trên thị trường nội địa sau khi giá đã lên đến lưng chừng trời. Nhưng như thế là điều chính phủ không thể cho phép. Họ hẳn muốn hướng tới lợi nhuận cao bằng cách bắt chẹt chính phủ Phillipines hơn là trêu ngươi đồng bào đang sắp hết kiên nhẫn. Nhưng ngay cả việc xuất khẩu với giá cao cũng chỉ mang tính thời vụ: không ai biết giá thế giới sẽ hạ thế nào khi các nước bước vào mùa thu hoạch tới. Do đó, trong trường hợp này, lợi ích nhóm của VINAFOOD trùng hợp với lợi ích của chính phủ và người tiêu dùng: tất cả cùng đồng lòng muốn dập tắt cơn sốt đỏng đảnh và nhốt ông thần giá gạo vào lại trong chai.

Đó là câu chuyện tức thời mấy ngày qua. Nhưng trước tình hình lạm phát vững chãi như hiện nay và tình trạng thiếu cung trên thị trường lương thực thế giới, sớm muộn gì giá gạo trong nước sẽ dần dần tăng. Đây là hậu quả của một quá trình lâu dài, nên việc tăng giá sẽ từ từ và mang tầm dài hạn. Việc đầu cơ tích trữ ở mức hộ gia đình nhìn chung không có nhiều ý nghĩa. Quần chúng và cả nền kinh tế sẽ phải học cách để điều chỉnh theo diễn biến mới của kinh tế thế giới, thông qua điều chỉnh tiền lương và năng suất. Câu chuyện dài hạn mới là câu chuyện chính. Hy vọng sẽ được tập trung thảo luận kỹ hơn

Nguon: blog cafef

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: